Net Zero là gì? Khái niệm, phạm vi và lộ trình 2050

Net Zero (phát thải ròng bằng 0) là trạng thái cân bằng giữa lượng khí nhà kính phát thải vào môi trường và lượng khí được hấp thụ trở lại. Đây là mục tiêu quan trọng nhằm hạn chế biến đổi khí hậu toàn cầu.

Dựa trên 20 năm kinh nghiệm trong ngành năng lượng cùng các báo cáo mới nhất về biến đổi khí hậu, đội ngũ chuyên gia DAT Group đã biên soạn bài viết này để giúp bạn hiểu rõ Net Zero, vai trò của điện mặt trời và lộ trình Việt Nam hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Net Zero là gì?

Net Zero (phát thải ròng bằng 0) là trạng thái cân bằng hoàn toàn giữa lượng khí nhà kính thải ra và lượng khí nhà kính được loại bỏ khỏi khí quyển. Để dễ hình dung, hãy tưởng tượng một bồn nước đang mở vòi.

Để nước không tràn ra ngoài (giới hạn nhiệt độ Trái Đất), chúng ta có thể khóa vòi nước lại (giảm phát thải) hoặc mở nút xả ở đáy bồn (loại bỏ, hấp thụ carbon). Khi lượng nước chảy vào bằng lượng nước thoát ra, bồn nước đạt trạng thái cân bằng ("ròng bằng 0").

Vì sao mục tiêu Net Zero lại trở thành ưu tiên hàng đầu hiện nay?

Net Zero hiện là cam kết chính trị và kinh tế quan trọng nhất trên toàn cầu. Tại hội nghị COP26, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã thay mặt Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Quyết định này mang lại 3 giá trị cốt lõi:

• Ứng phó biến đổi khí hậu: Giảm phát thải khí nhà kính giúp hạn chế các hiện tượng thời tiết cực đoan và bảo vệ hệ sinh thái xanh.

• An ninh năng lượng: Chuyển sang năng lượng tái tạo giúp giảm phụ thuộc vào nguồn than đá và dầu mỏ nhập khẩu. Việc thiết kế hệ thống điện mặt trời đạt chuẩn là bước đi thực tế để bảo vệ nguồn cung điện dân dụng.

• Lợi thế kinh tế: Các thị trường lớn như EU đang áp dụng Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Doanh nghiệp và cá nhân thực hiện lối sống bền vững sẽ tránh được các rào cản thuế quan trong tương lai.

Ba phạm vi phát thải khí nhà kính Scope 1 2 3 trong Net Zero

Scope 1: Phát thải trực tiếp từ nguồn sở hữu của đơn vị

Đây là lượng phát thải trực tiếp từ các hoạt động do tổ chức hoặc hộ gia đình kiểm soát. Ví dụ bao gồm khí thải từ việc đốt xăng dầu cho xe vận chuyển hoặc sử dụng gas trong nấu nướng.

Để giảm Scope 1, người dân có thể chuyển sang sử dụng xe điện (EV) hoặc các thiết bị điện thông minh thay vì dùng nhiên liệu hóa thạch.

Scope 2: Phát thải gián tiếp từ năng lượng điện mua ngoài

Đây là phạm vi phát thải gián tiếp phát sinh từ việc sản xuất lượng điện mà bạn mua từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN). Ngành điện hiện chiếm tỷ trọng phát thải carbon rất cao.

Tiết kiệm tiền điện với Net Zero thông qua điện mặt trời hòa lưới bám tải là cách nhanh nhất để triệt tiêu phát thải Scope 2. Khi lắp đặt các tấm pin năng lượng mặt trời trên mái nhà, bạn đang trực tiếp sử dụng nguồn năng lượng sạch tại chỗ.

Scope 3: Phát thải gián tiếp trong toàn bộ chuỗi giá trị

Scope 3 bao gồm tất cả các nguồn phát thải gián tiếp khác nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp nhưng thuộc chuỗi giá trị của bạn. Đối với một gia đình, đó có thể là dấu chân carbon từ thực phẩm bạn mua hoặc rác thải sinh hoạt thải ra môi trường.

Đây là phạm vi khó đo lường nhất nhưng thường chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng lượng phát thải khí nhà kính. Việc áp dụng kinh tế tuần hoàn và giảm thiểu rác thải giúp tối ưu hóa kết quả đạt Net Zero cho phạm vi này.

Lộ trình và cam kết đạt mức phát thải ròng bằng không của Việt Nam vào năm 2050

Cam kết của Việt Nam tại hội nghị COP26

Tại hội nghị COP 26 diễn ra vào năm 2021, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đưa ra cam kết mạnh mẽ. Theo đó, Việt Nam quyết tâm đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Cam kết này được cụ thể hóa thông qua bản Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC).

Tài liệu này nêu rõ mục tiêu giảm khí nhà kính trong các ngành năng lượng, nông nghiệp và rác thải. DAT Group nhận định đây là bước ngoặt quan trọng để Việt Nam gia nhập nhóm các quốc gia tiên phong vì khí hậu toàn cầu.

Định hướng năng lượng tái tạo trong quy hoạch điện VIII

Quy hoạch điện VII (PDP8) xác định năng lượng tái tạo là hạt nhân của hệ thống điện. Cung cấp đủ nhu cầu điện trong nước, đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội với mức tăng trưởng GDP bình quân khoảng 7%/năm trong giai đoạn 2021 - 2030, khoảng 6,5 - 7,5%/năm trong giai đoạn 2031 - 2050.

Bảng mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo theo PDP8:

Khuyến khích điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu theo nghị định 135/2024/NĐ-CP

Chính phủ ban hành Nghị định 135/2024/NĐ-CP nhằm tạo cơ chế đột phá cho điện sạch. Nghị định này khuyến khích hộ gia đình lắp điện mặt trời tự sản tự tiêu để sử dụng tại chỗ. Người dân được phép lắp đặt không giới hạn công suất nếu hệ thống không đấu nối với lưới điện quốc gia.

Đối với các hệ thống có đấu nối, thủ tục xin phép lắp điện mặt trời tự tiêu cũng đã được đơn giản hóa đáng kể.

Một số điểm nổi bật từ Nghị định 135/2024/NĐ-CP:

• Miễn giấy phép hoạt động điện lực cho các hệ thống dưới 100 kW..

• Hộ gia đình được hưởng các ưu đãi về thuế và phí theo quy định hiện hành.

• Quy trình lắp điện mặt trời mái nhà 2024 được chuẩn hóa để rút ngắn thời gian triển khai.

• Yêu cầu bắt buộc về an toàn điện và điện mặt trời mái nhà có cần PCCC không tùy thuộc vào quy mô dự án.

3 vai trò cốt lõi của điện mặt trời trong chiến lược Net Zero

1. Thay thế điện than bằng nguồn năng lượng sạch vô tận

Sản xuất điện từ than đá phát thải trung bình 0.9 kg CO2 cho mỗi kWh điện. Trong khi đó, điện mặt trời có mức phát thải bằng 0 trong suốt quá trình vận hành 25 năm.

Với số giờ nắng từ 1,600 đến 2,700 giờ mỗi năm, Việt Nam có tiềm năng khổng lồ để phát triển nguồn điện này. Việc lắp điện mặt trời mái nhà giúp giảm trực tiếp áp lực lên lưới điện quốc gia vào giờ cao điểm.

2. Giảm dấu chân carbon cho công trình và nhà ở

Mỗi mét vuông tấm pin năng lượng mặt trời đều góp phần làm sạch môi trường. Lắp điện mặt trời gia đình giúp chủ hộ giảm từ 3 đến 5 tấn khí thải CO2 mỗi năm.

Đây là giải pháp Net Zero cho hộ gia đình thực tế và mang lại lợi ích kinh tế lâu dài. Việc giảm dấu chân carbon không chỉ giúp bảo vệ hệ sinh thái xanh mà còn giúp ngôi nhà trở nên hiện đại và tiện nghi hơn.

3. Kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng BESS để tối ưu hiệu suất

Năng lượng tái tạo thường có tính bất định vì phụ thuộc vào thời tiết. Để khắc phục, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) là giải pháp tối ưu.

Điện mặt trời Hybrid có lưu trữ giúp các gia đình dự phòng nguồn điện vào ban đêm hoặc khi mất điện. Đội ngũ chuyên gia tại DAT Group khuyến nghị khách hàng nên tư vấn lắp pin lưu trữ lithium để đảm bảo độ bền và hiệu suất.

Ưu điểm của hệ thống điện mặt trời kết hợp lưu trữ:

• Sử dụng điện thông minh: Tự động chuyển đổi nguồn điện giữa mặt trời, pin và lưới điện.

• Tối ưu hóa sản lượng: Không lãng phí điện năng dư thừa vào ban ngày.

• Bảo vệ thiết bị: Ổn định điện áp cho các thiết bị điện tử nhạy cảm trong biệt thự.

• Giảm tối đa phát thải: Tăng tỷ lệ sử dụng điện xanh lên đến 90%.

Khi nào hộ gia đình và doanh nghiệp nên bắt đầu thực hiện lộ trình Net Zero?

Thời điểm tối ưu để chuyển dịch năng lượng

Năm 2026 được coi là thời điểm vàng để triển khai các giải pháp Net Zero cho hộ gia đình tại Việt Nam. Giá thiết bị tấm pin và biến tần đã giảm sâu và đi vào giai đoạn ổn định. Trong khi đó, biểu giá điện sinh hoạt có xu hướng tăng trung bình từ 3 đến 5% mỗi năm.

Việc tiết kiệm tiền điện với Net Zero ngay từ lúc này giúp bảo vệ túi tiền của bạn trước những biến động giá năng lượng.

Bảng phân tích lợi ích theo thời điểm bắt đầu:

Nếu bạn đang sở hữu điện mặt trời cho biệt thự hoặc nhà xưởng, việc bắt đầu lộ trình xanh hóa giúp nâng tầm giá trị bất động sản và khẳng định trách nhiệm xã hội.

Chuẩn bị về mặt kỹ thuật và tài chính

1. Đánh giá nhu cầu và hiện trạng kỹ thuật

• Thu thập hóa đơn tiền điện 12 tháng gần nhất để phân tích.

• Khảo sát diện tích mái thực tế và hướng nắng.

• Hệ thống 5 kWp phù hợp với nhà tiêu thụ 2 triệu đồng tiền điện/tháng, cần diện tích mái 25–30 m2.

2. Tính toán hiệu quả đầu tư và tài chính

• Nhận báo giá chi tiết từ đơn vị tư vấn để cân đối ngân sách.

• Thời gian hoàn vốn từ 5 đến 7 năm tùy theo tỷ lệ điện tự dùng.

• Tìm hiểu các gói tín dụng xanh hoặc vay vốn ưu đãi năng lượng tái tạo.

3. Lựa chọn công nghệ và đối tác lắp đặt

• Ưu tiên thiết bị tích hợp hệ thống quản lý năng lượng (EMS) để theo dõi sản lượng.

• Chọn pin lưu trữ phù hợp để tối ưu tự cung tự cấp.

• Kết nối với đơn vị lắp đặt có kinh nghiệm qua các dịch vụ tư vấn uy tín.

Câu hỏi thường gặp về Net Zero

Đạt mức Net Zero có nghĩa là không còn khí thải đúng không?

Đạt mức Net Zero (phát thải ròng bằng 0) không có nghĩa là con người ngừng hoàn toàn mọi hoạt động xả khí thải. Thay vào đó, đây là trạng thái cân bằng giữa lượng khí nhà kính thải ra và lượng khí nhà kính được hấp thụ lại từ khí quyển.

Lắp điện mặt trời mái nhà có được cấp tín chỉ carbon ngay không?

Không, lắp điện mặt trời mái nhà không được cấp tín chỉ carbon ngay. Để có tín chỉ hoặc chứng chỉ giảm phát thải, hệ thống phải trải qua một quy trình kỹ thuật và pháp lý dài hạn.

Doanh nghiệp nhỏ có bị bắt buộc thực hiện Net Zero ngay lúc này không?

Doanh nghiệp nhỏ chưa bị bắt buộc thực hiện Net Zero ngay lúc này, vì các quy định hiện hành chủ yếu tập trung vào các tập đoàn lớn, doanh nghiệp phát thải lớn hoặc các đơn vị tham gia thị trường carbon bắt buộc.

Chứng chỉ I-REC đóng vai trò gì trong lộ trình phát thải ròng bằng không?

Chứng chỉ I-REC (Chứng chỉ Năng lượng Tái tạo Quốc tế) đóng vai trò là công cụ xác thực, theo dõi và minh bạch hóa nguồn gốc điện sạch, giúp doanh nghiệp giảm phát thải Phạm vi 2 (Scope 2), thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG toàn cầu.