El Niño là gì? Cơ chế hình thành & Tác động

Hiện tượng El Niño (trong tiếng Tây Ban Nha nghĩa là "Chúa Hài Đồng" hay "Đứa trẻ") là hiện tượng lớp nước biển bề mặt ở khu vực trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương nóng lên dị thường.

Trong bài viết này, đội ngũ chuyên gia từ DAT Group sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của El Niño, cách nó ảnh hưởng đến hệ thống điện quốc gia và vì sao điện mặt trời trở thành giải pháp cứu cánh giúp gia đình bạn tự chủ năng lượng trước những biến động khắc nghiệt của thời tiết.

El Niño là gì?

El Niño là hiện tượng lớp nước biển bề mặt ở vùng nhiệt đới xích đạo trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nóng lên bất thường. Hiện tượng khí hậu tự nhiên này là một phần của chu kỳ ENSO (El Niño-Dao động Nam).

Tên gọi "El Niño" bắt nguồn từ tiếng Tây Ban Nha, có nghĩa là "Đứa con của Chúa" hay "Cậu bé". Ngư dân Peru đặt tên này vì hiện tượng thường xuất hiện vào dịp Giáng sinh.

Đặc điểm của El Niño:

Chu kỳ xuất hiện: Khoảng 2 đến 7 năm một lần.
Thời gian kéo dài: Thường từ 9 đến 12 tháng, đôi khi lâu hơn.
Hiện tượng đối lập: La Niña, xảy ra khi nước biển lạnh đi dị thường.

Tuy nhiên, đằng sau những định nghĩa khoa học đó, El Niño đang tác động sâu sắc đến cả tính mạng lẫn túi tiền của chúng ta:

Các đợt nắng nóng cực đoan do hiện tượng này gây ra làm gia tăng đột biến tình trạng sốc nhiệt, mất nước, đồng thời kích hoạt nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp và tim mạch.
Khô hạn kéo dài và xâm nhập mặn giáng đòn nặng nề vào ngành nông nghiệp, làm sụt giảm nguồn cung và đẩy giá lương thực - thực phẩm tăng cao. Đáng lo ngại hơn, mực nước tại các hồ thủy điện xuống thấp kỷ lục gây ra tình trạng thiếu điện, làm đình trệ sản xuất.

Nhiều người thắc mắc liệu đợt nắng nóng kỷ lục tại Việt Nam thời gian qua có phải do hiện tượng này? Đúng vậy. El Niño là nguyên nhân chính khiến nắng nóng tại Việt Nam và nhiều nơi trên thế giới trở nên gay gắt hơn.

Theo NOAA, hiện tượng này đã tăng cường nhanh, dự kiến kéo dài qua mùa đông và suy yếu vào đầu mùa xuân. Tuy nhiên, El Niño không gây ra động đất, sóng thần hay tách mảng lục địa mà chỉ là sự biến đổi nhiệt độ bề mặt biển và hoàn lưu khí quyển.

Sự khác biệt giữa El Niño và La Niña

Tiêu chí	El Niño (Hiện tượng nước biển nóng lên)	La Niña (Hiện tượng nước biển lạnh đi)
Nhiệt độ bề mặt biển	Tăng lên dị thường (thường cao hơn trung bình từ 0.5° C trở lên).	Giảm xuống dị thường (thường thấp hơn trung bình từ 0.5° C trở lên).
Cơ chế gió	Gió mậu dịch yếu đi, không đủ sức đẩy lớp nước ấm về phía tây, khiến nước ấm tập trung ở vùng trung tâm và đông Thái Bình Dương.	Gió mậu dịch mạnh lên, thổi nước ấm dạt về phía tây, tạo điều kiện cho nước lạnh sâu dưới đáy biển trào lên ở phía đông.
Tác động thời tiết	Gây khô hạn, nắng nóng nghiêm trọng ở các khu vực như Đông Nam Á, Úc và gây mưa lũ, sạt lở tại khu vực Nam Mỹ.	Gây mưa nhiều, bão lụt ở Đông Nam Á, Úc và gây khô hạn, hạn hán ở khu vực Nam Mỹ.

Cơ chế hình thành của hiện tượng El Niño

El Niño là hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở khu vực trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương, kéo theo sự đảo lộn của hoàn lưu khí quyển toàn cầu. Cơ chế cốt lõi của hiện tượng này là sự suy yếu của gió mậu dịch (tín phong) - loại gió thổi từ đông sang tây dọc theo đường xích đạo.

Cơ chế hình thành của hiện tượng El Niño.jpg

Sự tích tụ nước ấm này ngăn chặn dòng nước lạnh trồi lên. Bề mặt đại dương nóng lên làm thay đổi hướng di chuyển của các khối khí. Cơ chế này gây mưa lớn tại những nơi vốn khô hạn và gây hạn hán tại vùng thường có mưa nhiều.

Tình trạng nắng nóng kéo dài khiến nhu cầu tự chủ nguồn điện dân dụng tăng cao. Để ứng phó, nhiều hộ gia đình đã chọn lắp điện mặt trời gia đình trọn gói nhằm bảo vệ thiết bị điện và tiết kiệm chi phí.

Tác động El Niño đến thời tiết toàn cầu

Thời tiết cực đoan: Làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu, gây ra hạn hán nghiêm trọng tại châu Á, châu Phi, Úc và mưa lũ kỷ lục ở Bắc và Nam Mỹ.
Kinh tế và Nông nghiệp: Đe dọa trực tiếp đến các mặt hàng nông sản thiết yếu như lúa gạo, cà phê, đường và dầu cọ. Điều này làm đứt gãy chuỗi cung ứng lương thực và có thể dẫn đến lạm phát do giá thực phẩm tăng cao (climateflation).
Sức khỏe: Sự gia tăng nhiệt độ và thay đổi lượng mưa tạo điều kiện cho các bệnh truyền nhiễm qua muỗi (như sốt xuất huyết, sốt rét) bùng phát.

Tác động của El Niño đối với khí hậu tại Việt Nam

Nắng nóng và thiếu nước: Nền nhiệt độ thường cao hơn mức trung bình nhiều năm. Lượng mưa trong năm có xu hướng giảm, dẫn đến nguy cơ cao về hạn hán, thiếu nước sinh hoạt và nước tưới cho nông nghiệp.
Xâm nhập mặn: Do thiếu hụt nguồn nước ngọt từ thượng nguồn, tình trạng xâm nhập mặn diễn ra sâu hơn tại các vùng đồng bằng (đặc biệt là Đồng bằng sông Cửu Long), ảnh hưởng đến cây trồng và nguồn nước ngọt.
Mưa lớn cục bộ: Mặc dù tổng lượng mưa giảm, El Niño thường làm mùa mưa kết thúc sớm. Tuy nhiên, trong mùa mưa, các trận mưa có xu hướng tập trung với cường độ rất lớn trong thời gian ngắn, làm tăng nguy cơ ngập lụt đô thị và sạt lở.

3 tác động của El Niño đối với khí hậu và đời sống tại Việt Nam.jpg

Giải pháp chủ động ứng phó và bảo vệ gia đình trước El Niño

Hạn chế ra đường hoặc làm việc nặng ngoài trời vào các khung giờ nắng gắt đỉnh điểm. Chủ động uống đủ nước và duy trì không gian sống thông thoáng.
Lên kế hoạch tích trữ hợp lý các nhu yếu phẩm thiết yếu để tránh thời điểm khan hiếm đẩy giá lên cao. Chủ động trữ nước sinh hoạt nếu bạn đang ở vùng có nguy cơ cao về hạn mặn và thường xuyên cập nhật thông tin thời tiết từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia.
Sử dụng thiết bị điện, nước một cách triệt để và tiết kiệm để giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia và chính ví tiền của bạn.

Điện mặt trời trong mùa El Niño là lợi thế hay bất lợi?

Là một lợi thế lớn. El Niño làm cường độ bức xạ mặt trời tăng, giúp hệ thống điện mặt trời tạo ra nhiều điện năng hơn. Nhờ đó, hộ gia đình và doanh nghiệp có thể tự chủ nguồn điện, giảm phụ thuộc vào lưới điện và tiết kiệm đáng kể chi phí điện trong mùa nắng nóng.

Câu hỏi thường gặp về El Niño và điện năng lượng mặt trời

El Niño kéo dài trong bao lâu?

Một đợt El Niño thường kéo dài từ 9 đến 12 tháng. Hiện tượng này bắt đầu hình thành từ mùa hè, đạt đỉnh điểm vào mùa đông và suy yếu dần vào mùa xuân năm sau.

Làm thế nào để biết El Niño đang diễn ra?

Các nhà khoa học theo dõi nhiệt độ bề mặt nước biển tại vùng xích đạo Thái Bình Dương. Nếu nhiệt độ cao hơn mức trung bình từ 0,5°C trở lên trong liên tục 5 tháng, El Niño được xác nhận.

El Niño có phải do biến đổi khí hậu gây ra không?

Không. El Niño là một hiện tượng tự nhiên đã tồn tại hàng nghìn năm. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu toàn cầu đang làm cho các đợt El Niño xuất hiện với cường độ mạnh hơn và khó dự đoán hơn.

Sự khác biệt lớn nhất giữa El Niño và La Niña là gì?

El Niño là hiện tượng nóng lên bất thường của nước biển, gây ra hạn hán ở Đông Nam Á và lũ lụt ở Nam Mỹ. Ngược lại, La Niña là hiện tượng lạnh đi dị thường, mang lại mưa lớn cho Đông Nam Á và khô hạn cho Nam Mỹ.

El Niño ảnh hưởng thế nào đến nguồn hải sản?

Nước biển ấm ngăn chặn dòng nước lạnh giàu dinh dưỡng từ đáy đại dương trồi lên. Điều này làm giảm lượng sinh vật phù du, khiến cá bỏ đi hoặc chết hàng loạt, gây thiệt hại lớn cho ngành ngư nghiệp.